آوردم ، آن‌گاه چنين نتيجه گرفتم كه بدترين و كشنده‌ترين درد آن ، همانا تجزيه و انقسام مردم و تشتت آرا و افكارشان است و اختلاف آنها در اتحاد و اتحاد آنها در اختلاف ! آن‌گاه به توحيد كلمهء آنها و آگاه كردنشان به خطرهاى اروپايى ، كه از هر طرف آنها را فرا گرفته است ، همت گماشتم » . مرحوم « شيخ محمد عبده » مىگويد : « آن مقصد سياسى كه سيّد همهء افكارش را متوجّه آن ساخته بود و در سراسر دوران حيات ، خود را مسؤول انجام آن مىدانست و هر نوع مصيبتى را در راه آن تحمل مىكرد ، عبارت بود از كوشش و تلاش در راه تقويت كشورهاى اسلامى و نجات دادن آنها از ضعف و ناتوانى و بيدار كردن آنها براى ادارهء امور خود ، تا اين‌كه اين امّت ، به امت عزيزى مبدل شود و دولت مبدل به دولت نيرومندى گردد ، آن روز حيثيت و آبروى اسلام بازگشت خواهد كرد و دين حنيف اسلام از نو ، عظمت از دست رفته‌اش را بازيابد ، و در اين ضمن سايه بريتانيا از سر ملّت‌هاى شرقى زايل شود ! » بارى روى هم رفته همهء كسانى كه دربارهء او مطالعه كرده‌اند ، به طور كلى عقيده دارند كه اين شخصيت عظيم ، دو هدف روشن داشت : 1 . برانگيختن روح شرق تا اين‌كه فرهنگ و علم و تربيت را ، ترقّى و توسعه دهد و دين را به صفا و رونق اولش برگرداند ، و عقايد مردم را از خرافات تصفيه و پاك كند و اخلاق مردم را از عوارض ، تصفيه نمايد و عزت و مقام و منزلت شرق را به دوران اولش برگرداند . 2 . مبارزهء مستمر وى با بيگانگان ، تا اين‌كه همهء كشورهاى شرقى در